|
"Wykształcenie jest inwestycją narodów i wolnych ludzi we własną przyszłość. To oświata i szkolnictwo wyższe zadecydują o pozycji Polski pośród innych państw. Wykształcenie określa dziś tożsamość narodu oraz rozwój jego kultury w warunkach otwarcia na świat. Edukacja jest też najlepszym sposobem wyrównywania szans życiowych. Dlatego za konieczne uznajemy przeprowadzenie radykalnej reformy systemu edukacji, dostosowującej ją do wymogów XXI wieku." Przedstawiamy do konsultacji założenia reformy systemu edukacji. Oczekujemy, iż w najbliższych tygodniach dojdzie do wielu publicznych debat odnośnie przedłożonych propozycji. Chcemy, aby ów szeroki dialog był podstawą spójnego, przejrzystego, akceptowanego modelu polskiej edukacji przełomu XX i XXI wieku. Z uwagi na chęć dostosowania reformy edukacyjnej do wielkiej przemiany ustroju państwa, jaka ma nastąpić od 1 stycznia 1999 roku, czasu mamy niewiele.
Pragnę serdecznie podziękować wszystkim współtwórcom tej propozycji. Staraliśmy się wykorzystać tak zamysł programowy obecnej koalicji rządowo-parlamentarnej jak i efekty prac różnych środowisk, szczególnie tych, które powstały po 1989 roku.
Edukacja jest wspólną wartością ogólnonarodową. Dlatego liczę na wszechstronne i konstruktywne uwagi, które pozwolą na ustalenie wersji programu zgodnej z możliwościami i oczekiwaniami społeczeństwa.
Minister Edukacji Narodowej
1. UWAGI WSTĘPNE
Transformacje ustrojowe, po upadku w roku 1989 systemu komunistycznego, nastąpiły przede wszystkim w obszarze polityczno-gospodarczym, pozostawiając sferę świadczeń społecznych, takich jak: edukacja, służba zdrowia, ubezpieczenia itp. bez dostatecznie głębokich zmian. Reformy w tej sferze są podstawowym celem obecnej koalicji rządowej AWS-UW, a mają być one poprzedzone, skorelowane i zsynchronizowane z reformą administracyjną państwa, razem stanowiąc o reformie ustrojowej naszego kraju.
Zmiana ustroju państwa musi w sobie zawierać reformę ustroju edukacji. Niedomogi obecnego systemu edukacji są powszechnie znane, a wynikają one z neopozytywistycznej koncepcji szkoły z początku kończącego się XX wieku. Od tej koncepcji, poprzez dość radykalne reformy odeszły już wszystkie zaawansowane cywilizacyjnie kraje, szczególnie w Europie.
Podstawowymi cechami tego starego systemu edukacyjnego są:
prymat informacji (rozumianej jako zbiór faktów) nad umiejętnościami,
nauczanie wg dziedzin akademickich,
ograniczenie roli wychowawczej szkoły i brak współpracy wychowawczej z domem,
wąsko profilowane i długotrwałe nauczanie zawodowe,
prymat kształcenia zbiorowego nad indywidualnym. Konsekwencją tych tylko przykładowo wymienionych wad systemowych są między innymi stwierdzony u ponad połowy dorosłych alfabetyzm funkcjonalny (umiejętność czytania, ale bez jego rozumienia) oraz stwierdzony brak opanowania podstawowych treści programowych u ponad 60% maturzystów. Obserwowany jest również brak rozbudzenia potrzeb kulturalnych objawiający się nieczytaniem książek przez ponad 50% populacji dorosłych czy nawet gazet przez 20%. Powszechna jest również niechęć do ustawicznego samokształcenia.
Za najważniejsze, bezpośrednie powody decydujące o konieczności możliwie szybkiego przeprowadzenia kompleksowej reformy całego systemu edukacyjnego, należy uznać:
brak zdolności adaptacyjnej obecnego systemu edukacji do tempa i zakresu przemian cywilizacyjnych i społecznych,
kryzys roli wychowawczej szkoły wynikający z dominacji przekazywania informacji nad kreowaniem umiejętności i kształtowaniem osobowości,
brak równości szans w dostępie do edukacji na każdym jej poziomie i niski wskaźnik procentowy młodzieży uzyskującej średnie i wyższe wykształcenie,
dostosowanie systemu edukacji do zapisów Konstytucji oraz do reformy ustrojowej państwa,
dostosowanie kształcenia zawodowego do zmieniających się potrzeb gospodarki rynkowej,
potrzebę silniejszego powiązania szkoły na każdym poziomie z rodziną i społecznością lokalną. Szereg lat trwająca dyskusja o zasadach i zakresie reformy systemu edukacji nagromadziła wiele opracowań diagnostycznych i koncepcji kształtu reformy, jednak nie było dotąd wystarczającej woli do wprowadzenia jej w życie. W proponowanej reformie wykorzystane będą przemyślenia i doświadczenia wszystkich zainteresowanych środowisk, tak aby nie zmarnować dotychczasowych inicjatyw i włożonego już wysiłku.
Jak nigdy wcześniej powstała obecnie sytuacja niezwykle sprzyjająca i mobilizująca do wprowadzenia kompleksowej reformy, polegająca na:
narastającym potrzebom sprostania wyzwaniu wynikającym z integracji naszego kraju z Unią Europejską,
konieczności zmian wynikających z reformy ustrojowej państwa,
głębokim niżu demograficznym, populacji 6-7-latów, osiągającym swe maksimum w latach 2001 - 2002. Te trzy główne czynniki powodują, iż reforma edukacji powinna być przeprowadzona właśnie teraz, a termin rozpoczęcia wprowadzania jej w życie powinien przypaść na początek roku szkolnego 1999/2000.
Pilność wprowadzenia reformy jak i korzystny splot wielu czynników powoduje, iż powinniśmy zdecydować się na kompleksową reformę obejmującą następujące obszary:
strukturę systemu edukacji od przedszkola do studiów doktoranckich, wraz z wprowadzeniem nowego ustroju szkolnego,
zmiany w sposobach administrowania i nadzorowania dostosowane do nowego ustroju państwa,
reformę programową obejmującą wprowadzenie podstaw programowych i zmiany w organizacji i metodach kształcenia,
stworzenie niezależnego od szkoły systemu i zasad oceniania i egzaminowania, kreślenie statusu ekonomicznego, źródeł i sposobów finansowania szkoły,
określenie wymogów kwalifkacyjnych dla nauczycieli i powiązanie ich ze ścieżkami awansów oraz systemem wynagradzania na odpowiednio wysokim poziomie. Tak szeroko rozumiana kompleksowa reforma całej polskiej edukacji powinna doprowadzić do:
upowszechnienia kształcenia na poziomie średnim oraz wyraźnego wzrostu liczby podejmujących studia wyższe,
zwiększenia i wyrównania szans dostępu do edukacji na wszystkich jej poziomach,
przywrócenia właściwych proporcji między przekazem wiadomości, kształtowaniem umiejętności a troską o rozwój osobowości,
zwiększenia autonomii szkoły,
promowania jakości pracy nauczyciela poprzez ścieżki oceniania i zróżnicowanie na odpowiednim poziomie płac,
poprawy sytuacji finansowej edukacji poprzez wzrost nakładów budżetowych, jak i dochody własne szkół,
związania szkoły z rodziną i społecznością lokalną. 2. KONCEPCJA STRUKTURY SYSTEMU EDUKACJI
System edukacyjny powinien obejmować całą, możliwą drogę kształcenia od przedszkola do doktoratu wraz z kształceniem ustawicznym. Cykle edukacyjne powinny być tak ustalone, aby brały w nich udział dzieci lub młodzież pozostająca w tej samej fazie rozwoju psychicznego i fizycznego.
Analizując strukturę kształcenia na poziomie szkolnym i akademickim w krajach zaawansowanych cywilizacyjnie można zauważyć trzy wyraźnie dominujące formy organizacyjne kształcenia szkolnego oraz trzy etapy kształcenia akademickiego. Używając polskiej terminologii są to: szkoła podstawowa, gimnazjum i liceum, zaś na poziomie akademickim licencjat (bakalariat), magisterium i doktorat. Taki właśnie podział jest podstawą proponowanego ustroju przedstawionego na schemacie.
Rozpoczęcie obowiązkowej edukacji szkolnej poprzedzone jest rocznym przygotowaniem do szkoły - "zerówką", która w przyszłości przekształci się być może w obowiązkową i ewentualnie zostanie włączona w strukturę szkoły podstawowej. Na razie jednak proponuje się pozostawienie jej w obecnym kształcie.
Szkoła podstawowa trwałaby 6 lat, to jest objęłaby dzieci w wieku 7-12 lat, a więc w okresie rozwoju wyraźnie dziecięcego. Powinna skupić się na przekazaniu dziecku podstawowych umiejętności oraz wychowaniu, przy bliskiej współpracy z rodzicami. Nie byłoby w tym okresie nauczania według dyscyplin akademickich, zaś nieliczne przedmioty byłyby zintegrowane w bloki edukacyjne. Ze względu na swe zadania szkoła podstawowa powinna być ulokowana możliwie blisko miejsca zamieszkania dziecka, zaś rodzice muszą mieć decydujący wpływ na jej pracę.
Zwieńczeniem cyklu powinien być sprawdzian kompetencji, który nie decydowałby o ukończeniu szkoły, lecz dostarczał wszystkim uczestnikom procesu edukacyjnego (uczniowi, jego rodzicom i nauczycielom) informacji o osiągnięciach i brakach do usunięcia.
Gimnazjum byłoby obowiązkową, nieprofilowaną szkołą ogólnokształcącą trwającą 3-lata, a więc przeznaczoną dla młodszej młodzieży w wieku 13-15 lat. W tym okresie wprowadzona byłaby edukacja przedmiotowa, możliwie różnorodna, ale na poziomie podstawowym. Jednym z zadań tego cyklu byłoby rozpoznanie zdolności i zainteresowań ucznia tak, aby po jej ukończeniu mógł dokonać racjonalnego wyboru dalszej drogi edukacyjnej. Temu też celowi służyłby egzamin końcowy kwalifikujący do liceum. Na tym etapie 16-letni młody człowiek, na podstawie sprawdzianu predyspozycji, dokonywałby pierwszego wyboru kierunku dalszego kształcenia.
Liceum profilowane 3-letnie kończące się maturą lub 2-letnia szerokoprofilowana szkoła zawodowa byłyby ostatnim etapem edukacji szkolnej. Licea profilowane oznaczają nie tylko takie formy jak liceum klasyczne, humanistyczne, matematyczne itp., ale również np. licea o profilu technicznym, ekonomicznym, a więc orientujące ucznia zawodowo. W systemie tym proponuje się likwidację obecnych techników na rzecz właśnie takich liceów profilowanych. We wszystkich liceach obowiązywałby pewien kanon przedmiotów na poziomie zaawansowanym, z których zdawana byłaby obowiązkowa dla wszystkich część egzaminu maturalnego. Pozostała część programu kształcenia to różnorodne przedmioty, z których zdawałoby się obieralną część egzaminu maturalnego. Tak rozumiany egzamin maturalny byłby jednocześnie podstawą rekrutacji na studia wyższe. Uczelni nie wolno byłoby organizować egzaminu będącego powtórzeniem egzaminu maturalnego, natomiast mogłyby organizować sprawdziany specjalnych zdolności czy umiejętności np. uzdolnień plastycznych, sprawności fizycznej itp.
Dwuletnia szerokoprofilowa szkoła zawodowa przygotowałaby do pracy zawodowej w taki sposób, żeby jej absolwent mógł zmieniać i dostosowywać swoją profesję do potrzeb zmieniającego się rynku pracy, poprzez specjalistyczne szkolenie w formie semestralnej. Na potrzeby przypadków spóźnionej decyzji o uzupełnieniu średniego wykształcenia musiałaby być stworzona dla absolwentów tych szkół możliwość ukończenia liceum uzupełniającego, prowadzącego do normalnej matury.
Szkoły wyższe prowadziłyby rekrutację maturzystów do dwóch typów uczelni: wyższych szkół zawodowych oraz wyższych szkół akademickich oferujących studia I stopnia) lub jednolite studia magisterskie.
Zarówno po wyższej szkole zawodowej, jak i po I stopniu studiów akademickich można by kontynuować studia na poziomie magisterskim. Zwieńczeniem systemu edukacji byłyby studia doktoranckie, co oznacza, że doktoranci zyskaliby status studenta.
Projektowany harmonogram wprowadzania zmian ustroju szkolnego oraz reformy programowej przedstawia się następująco:
W roku szkolnym 1998/1999 każdy uczeń i jego rodzice oraz wszyscy nauczyciele uzyskują pełną informację o planowanej przebudowie struktury ustroju szkolnego i czekających ich zmianach.
W roku szkolnym 1999/2000 uruchomiona zostanie szkoła podstawowa 6-letnia, czyli klasy od I do VI będą się kształcić w nowym ustroju szkolnym. W klasach od I do III (I etap) oraz w klasie IV (pierwszy rok II etapu) wprowadzana będzie reforma programowa, natomiast w klasach V i VI realizowane będą programy przejściowe. Uczniowie, którzy w dotychczasowej strukturze byliby w klasie VII zaczynają naukę w I klasie gimnazjum (III etap). Natomiast uczniowie klasy VIII będą kontynuować kształcenie według dotychczasowego systemu, tak pod względem ustrojowym, jak i programowym.
W szkolnictwie ponadpodstawowym struktura nie ulegnie zmianie, tylko w klasach pierwszych zacznie być realizowana reforma programowa.
|
 W kolejnych latach szkolnych 2000/2001 i 2001/2002 powstaną I i II klasy gimnazjum, a w roku szkolnym 2002/2003 uruchomione zostaną I klasy 3-letniego liceum profilowanego oraz 2-letniej szkoły zawodowej. Jednocześnie kontynuowana będzie reforma programowa w kolejnych klasach.
Pełne wdrożenie nowego ustrojuszkolnego oraz reformy programowej nastąpi w ten sposób od roku szkolnego 2004/2005.
3. ZARZĄDZANIE I NADZOROWANIE SYSTEMU EDUKACJI W NOWEJ STRUKTURZE USTROJU SZKOLNEGO
Trwają intensywne prace przygotowawcze do wdrożenia od 1 stycznia 1999 roku zmienionego ustroju państwa, w którym nowymi elementami będą powiaty i województwa samorządowe. W procesie dostosowania systemu edukacji planuje się:
przekazanie publicznych szkół podstawowych i gimnazjów gminom, szkół licealnych, zawodowych i innych placówek powiatom jako zadania własne organów samorządu terytorialnego,
rozdzielenie nadzoru pedagogicznego i prawnego od prowadzenia szkół i placówek, oddając nadzór administracji państwowej, rządowej i wojewódzkiej,
wzrost roli organów społecznych działających jako gminne, powiatowe, wojewódzkie rady szkolne,
realizację zasady gospodarczej i organizacyjnej autonomii szkół i placówek lub ich zespołów,
zachowanie samorządności i autonomii poddanych nadzorowi administracji rządowej szkół wyższych, z zapewnieniem wpływu samorządu wojewódzkiego na zgodność rozwoju i działalności uczelni ze strategicznymi potrzebami regionu. 4. REFORMA PROGRAMOWA
Planowane przemiany edukacyjne wiążą się także ze zmianami programowymi w nauczaniu, które powinno w większym stopniu uwzględniać następujące założenia:
odejście od encyklopedycznego nauczania, szczegółowych i przeładowanych programów konstruowanych według dyscyplin akademickich;
przygotowanie do samodzielnego życia, radzenia sobie z problemami i samokształcenia oraz osiągania sprawności i skuteczności,
położenie nacisku na rozwój ucznia, określenie jego predyspozycji i właściwej drogi edukacji; dostrzeganie przeżyć ucznia, stymulowania jego wyborów poznawczych i praktycznych; kształtowanie rzetelności, poczucia własnej wartości i przydatności; przyswojenie norm życia w społeczności, pracy zespołowej, postaw patriotycznych i pro-społecznych, odpowiedzialności za siebie i innych; ujawniania i określania zainteresowań i poglądów,
wdrożenie podstaw programowych definiujących zadania edukacyjne szkoły na poszczególnych jej szczeblach oraz zwiększenie autonomii szkół i nauczycieli w zakresie wyboru tempa, metod i nowych technik pracy,
dopuszczenie do użytku szkolnego oprócz ujętych w wykazie programów akceptowanych przez Ministra Edukacji Narodowej, także szkolnych programów nauczania dla konkretnego oddziału szkoły, akceptowanych do użytku przez radę pedagogiczną szkoły. Szkolny program nauczania obejmuje programy przedmiotów zapisane w planie nauczania, opisuje działania nauczycieli (i uczniów) uwzględniające możliwości realizacyjne danej szkoły (zasoby kadrowe, wyposażenie materialne) oraz możliwości uczniów,
dopuszczenie zarówno tradycyjnych przedmiotów nauczania, jak i zintegrowanych bloków przedmiotów,
określenie zadań dla uczniów, stawianych wymagań oraz zasad wewnątrzszkolnego i zewnętrznego oceniania, 5. SYSTEM OCENIANIA - EGZAMINY PAŃSTWOWE
W nowym ustroju edukacji przewiduje się następujące etapy kontroli efektów edukacji:
- Sprawdzian kompetencji ucznia po zakończeniu nauki w szkole podstawowej. Nie będzie on miał charakteru selekcyjnego, lecz dostarczy uczniom i ich rodzicom, a także szkołom - podstawowej i gimnazjum - informacji o poziomie osiągnięć absolwenta 6-klasowej szkoły podstawowej.
- Sprawdzian preorientujący - organizowany na zakończenie nauki w gimnazjum. Jego celem ma być ustalenie poziomu wiedzy i umiejętności (kompetencji) uczniów, a także ich predyspozycji. Wynik podawany będzie w formie punktowej, bez określenia granicy "zdał/nie zdał". Od liczby osiągniętych punktów zależeć będzie dostęp - bez egzaminu wstępnego - do różnych szkół i poziomów szkół licealnych lub zawodowych. Równocześnie gimnazjum uzyska możliwość nie tylko mierzenia poziomu osiągnięć absolwentów, lecz także badania, poprzez porównanie z wynikami uczniów rozpoczynających naukę, przyrostu wiedzy i umiejętności dzieci w trakcie nauki.
- Maturę państwową organizowaną na zasadach stosowanych w programie "Nowa Matura" (NM). W fazie rozważań jest dwupoziomowy - w poszczególnych dyscyplinach - system tego egzaminu.
Egzaminy będą przygotowywane i przeprowadzane przez Centralną i Regionalne Komisje Egzaminacyjne. Przewiduje się, że:
sprawdzian po klasie 6 po raz pierwszy zostanie przeprowadzony w roku szkolnym 1999/2000 i będzie on miał charakter próbny, a zakres i forma będą dostosowane do dotychczas obowiązujących programów nauczania,
sprawdzian po 3 klasie gimnazjum po raz pierwszy zostanie przeprowadzony w roku szkolnym 2001/2002,
Nowa Matura - po wcześniejszych doświadczeniach pilotażowych - obligatoryjnie zostanie wprowadzona w roku szkolnym 2001/2002 dla absolwentów szkół średnich starego ustroju, natomiast od 2004/2005 roku dla absolwentów szkół średnich nowego ustroju oświaty. 6. SYSTEM FINANSOWANIA EDUKACJI
Założeniem systemowym jest doprowadzenie do autonomii szkół i placówek poprzez:
- uwolnienie od budżetowego rygoryzmu obowiązującego jednostki i zakłady budżetowe,
- określenie na podstawie odrębnej ustawy i wynikającego z niej rozporządzenia zasad gospodarki finansowej samorządnych jednostek publicznej działalności edukacyjnej, wzorowanych na systemie zasad obowiązujących w szkołach wyższych,
- samodzielność gospodarki wszystkimi środkami finansowymi, otrzymywanymi w formie subwencji-dotacji od państwa lub samorządu terytorialnego oraz pozyskiwanymi z pozabudżetowych źródeł, jak też wpływami z własnej, odpłatnej działalności statutowej i poza statutowej, sprzyjającą:
zwiększeniu przedsiębiorczości i inicjatywy kierowników placówek w pozyskiwaniu środków z poza budżetu państwa (gminy, powiatu),
podejmowaniu działalności na rzecz bardziej racjonalnego wykorzystania środków finansowych i rzeczowych placówki, z możliwością ich akumulacji poza rok budżetowy, w celu realizacji programów rozwojowych lub odtworzeniowych placówki.
Przewiduje się następujące źródła i zakres finansowania:
|
dotacje-subwencje z budżetu państwa lub gminy, z utrzymaniem zasady, że szkoła (placówka) otrzymuje podmiotową dotację budżetową tylko z jednego źródła tj. organu prowadzącego (gminy, powiatu, w wyjątkowych przypadkach samorządu wojewódzkiego lub wojewody) pokrywającą wariantowo:
- całość wydatków bieżących szkoły (placówki), lub
- tylko koszty wynagrodzeń tylko nauczycieli, albo
- tylko koszty wynagrodzeń wszystkich grup pracowników,
zakładając, że wydatki rzeczowe będą finansowane z innych źródeł,
uzupełniająca dotacja z środków własnych prowadzącego organu samorządowego, pozapłacowe wydatki bieżące,
wpływy z ubocznej działalności szkoły, w tym przychody dotychczasowych gospodarstw pomocniczych, środki specjalne, wpłaty rodziców, darowizny, dotacje gospodarczych i społecznych podmiotów patronackich,
dotacje celowe z budżetu państwa i budżetów organów samorządowych na inwestycje związane z rozbudową lub modernizacją szkół (placówek). Wszystkie przychody i finansowane z nich wydatki powinny być ujęte w zbiorczym planie finansowym szkoły (placówki).
W przyszłości system subwencji-dotacji powinien być zastąpiony finansowaniem ze zwiększonego udziału (wskaźnik "U") samorządowego organu prowadzącego w dochodach podatkowych budżetu państwa. Udział ten powinien pokrywać wszystkie bieżące wydatki niezbędne do poniesienia w ramach usług edukacyjnych na poziomie standardowym.
Szkoły wyższe powinny być finansowane na dotychczasowych zasadach wprost w budżetu państwa. Planuje się następujące drogi i formuły finansowania:
|
Placówki wychowania przedszkolnego nadal nie powinny podlegać interwencyjnym oddziaływaniom państwa. Gminy powinny samodzielnie określać sieć i poziom finansowania tych placówek przeznaczając w swoich budżetach (rozdz. 8211 i 8213) na ich działalność określone środki budżetowe pochodzące z dochodów własnych i subwencji ogólnej.
Sześcioletnia szkoła podstawowa, trzyletnie gimnazja, trzyletnie licea profilowane, dwuletnie szkoły zawodowe oraz dwuletnie licea uzupełniające powinny być, jak dotychczas, finansowane według reguł ustalanych centralnie, z uwzględnieniem zakresu zadań edukacyjnych realizowanych przez poszczególne organy samorządowe. Podział subwencji-dotacji budżetowych państwa powinien odbywać się w formule algorytmicznej, doskonalonej każdego roku, odrębnej dla zadań oświatowych gmin i zadań oświatowych powiatów. Algorytmiczna formuła podziału środków, wcześniej wdrożona w szkolnictwie podstawowym i szkolnictwie wyższym, stanowić będzie szczególną formę realizacji idei "bonu edukacyjnego".
Pozostałe zadania edukacyjne przewidziane do prowadzenia przez gminy i powiaty, a zwłaszcza związane z wychowaniem pozaszkolnym i opieką nad dzieckiem, w początkowym okresie byłyby uruchamiane do dyspozycji gmin, z finansowaniem w formie dotacji na realizację zadań zleconych lub powierzonych samorządowi, kalkulowanej drogą waloryzacji kwot przewidzianych w budżecie na rok 1998. Samorząd powiatowy przejąłby dotowanie gmin w zakresie działalności przejętych wcześniej przez gminy - na podstawie art. 104, ust. 4) szkół i placówek,
Dofinansowanie szkół (placówek) niepublicznych. Przewiduje się dotychczasowe obligatoryjne dofinansowanie do wysokości 50 % wydatków ponoszonych na kształcenie jednego ucznia w placówkach publicznych. W przypadku podniesienia dofinansowania do 100 % zniesieniu uległyby ulgi podatkowe z tytułu kształcenia dzieci i młodzieży w placówkach społecznych lub prywatnych. W obu przypadkach dofinansowanie realizowałyby organy samorządu gminnego i powiatowego.
Z TYTUŁU SAMEJ REFORMY strukturalnej szkolnictwa nie zakłada się większego wzrostu wydatków bieżących w dziale "Oświata i wychowanie". Zwiększeniu powinna jedynie ulec - o kwotę około 338 mln zł - wysokość subwencji na finansowanie ostatniej klasy gimnazjów, gdyż wydatki w omawianym zakresie będą musiały kształtować się na poziomie 1/6 kosztów utrzymania szkół podstawowych (1.188 mln zł), a budżetów dotychczasowych szkół ponadpodstawowych można będzie przenieść do budżetów gimnazjów jedynie kwotę około 850 mln zł. Natomiast wszelkie zmiany programowe, zmiany pensum dydaktycznego nauczycieli, zmiany ich uposażeń, zmiany sieci szkół będą skutkowały zmianą koniecznych nakładów.
7. KONCEPCJA STATUSU ZAWODOWEGO NAUCZYCIELA
Reforma systemu oświaty w Polsce dotyczy wszystkich obszarów jej funkcjonowania. W przygotowanie i wdrożenie reformy muszą się zaangażować wszyscy pracownicy oświaty, niezależnie od miejsca ich zatrudnienia. Warunkiem zaangażowania nauczycieli i innych pracowników oświaty w reformowanie systemu edukacji oraz poprawienie jakości pracy szkół i placówek jest wypracowanie i wdrożenie nowych zasad awansu zawodowego pracowników oświaty i godziwej motywacji płacowej.
Reforma ustroju edukacji nie jest możliwa bez radykalnej weryfikacji statusu nauczyciela w zakresie wymagań kwalifikacyjnych do uprawiania zawodu, określenia awansu w ramach jego rozwoju zawodowego oraz wynikających z nich warunków płacy i pracy nauczyciela. Z uwarunkowań tych wynikają:
- jakość i efekt procesu edukacji,
- motywacja do podnoszenia kwalifikacji oraz doskonalenia warsztatu dydaktycznego i wychowawczego,
- poczucie stabilizacji egzystencjalnej i zawodowej nauczyciela,
- należny nauczycielowi prestiż społeczny.
Aktualny system zatrudniania i wynagradzania nauczycieli nie spełnia tych oczekiwań. Egalitaryzm stanowisk i kwalifikacji nauczycielskich, niski poziom i spłaszczona siatka wynagrodzeń, pozbawia nauczycieli atrybutów do pełnienia swojego zawodu z powołania, obniża ich zaangażowanie w proces edukacyjno-wychowawczy, spychając na pozycję pracownika najemnego, walczącego o swój byt materialny. Na przestrzeni ostatnich lat jedynym rozwiązaniem było określanie szerokiej, coraz dłuższej listy czynności nauczyciela, za które mógł on uzyskać różnorodne dodatki płacowe do wynagrodzenia, najczęściej jednak w symbolicznej kwotowo wysokości. Jest to system antymotywacyjny.
W związku z powyższym podstawowym instrumentem uruchomienia reformy w oświacie jest nowe określenie statusu nauczyciela. Proponuje się oprzeć je na następujących elementach pragmatyki awansu zawodowego i płacowego nauczycieli:
- Ustanowienia 6 kategorii stanowisk nauczycielskich,
- Ustanowienie wymagań kwalifikacyjnych w zakresie:
- nienagannej postawy moralno-etycznej,
- posiadanego cenzusu wykształcenia, uzyskania drogą szkolenia i złożenia egzaminu państwowego stopni specjalizacji zawodowych,
- pozytywnej oceny dorobku innowacyjnego w dydaktyce i wychowaniu lub dorobku programowego w dydaktyce i wychowaniu z recenzją zewnętrzną,
- odpowiedniej praktyki nauczycielskiej.
- Przyjęcia określanego przez Ministra Pracy i Płacy minimalnego wynagrodzenia osobowego jako mnożnika uposażeń zasadniczych w poszczególnych kategoriach stanowisk nauczycielskich - z wprowadzeniem w uposażenie zasadnicze większości dodatków specjalnych.
- Utrzymania następujących dodatków do wynagrodzenia zasadniczego:
- za staż pracy ,
- za godziny ponad wymiarowe w stosunku do określonego pensum dydaktycznego
- za warunki trudne,
- za wychowawstwo klasy,
- za pełnione funkcje kierownicze lub koordynacyjne.
Poziom proponowanych uposażeń zasadniczych, proponowanych % wartości dodatków powinien być motywujący i satysfakcjonujący dla nauczycieli podejmujących dodatkowe obowiązki lub wykonujących je w szczególnych warunkach.
|
- Postępującej w miarę awansu stabilizacji zatrudnienia.
- Wprowadzenia okresu przejściowego dla dotychczasowej kadry nauczycielskiej.
8. HARMONOGRAM PRAC PRZYGOTOWAWCZYCH DO REFORMY
Przewiduje się następujący terminarz wprowadzania elementów reformy:
II - VI. 98 ogólnospołeczna debata nad reformą edukacji,
II - VI. 98 negocjacje dotyczące statusu nauczyciela, warunków pracy i płacy,
II.98 - III.99 prace programowe w kolejności wynikającej z kalendarza wdrażania nowych cykli edukacyjnych,
I.98 - III.99 prace organizacyjne (j.w.)
II.98 - III.99 przygotowanie projektów nowelizacji ustaw oraz aktów wykonawczych.
|
